Esenler Havaalanı Mahallesi’nin İsmi Değişti mi? Bir Mahalle Adının Ardındaki Uzun Tarih
Bugünkü yazımızda Feg ekibi, Esenler Havaalanı Mahallesi ismi değişti mi hakkında ihtiyaç duyduğunuz ana bilgileri sunuyor.
Bir yerin geçmişini öğrendikçe, bugün gözümüzün önünde duran sokakların aslında ne kadar çok hikâyeyi taşıdığını fark ediyoruz.
Evet: Esenler Havaalanı Mahallesi’nin adı değişti. Esenler Belediye Meclisi, 6 Eylül 2024 tarihli ve 2024/61 sayılı kararla mahallenin adını, sınırlarını değiştirmeden Atışalanı Mahallesi olarak değiştirdi. Kararın arkasındaki tarih ise yalnızca 2024’ten ibaret değil; Bizans döneminden Osmanlı’ya, mübadeleden Cumhuriyet’in yer adlandırma politikalarına ve hızlı kentleşmeye kadar uzanıyor.
Esenler Belediyesi
+1
Litros ve Avas: Havaalanı’ndan Çok Daha Eski Bir Coğrafya
Bugünkü Esenler’in geçmişinde iki önemli köy bulunuyordu: Litros ve Avas. Esenler Belediyesi ve Esenler Kaymakamlığı’nın tarihçelerinde bu yerleşimlerin Bizans dönemine uzandığı, Osmanlı döneminde ise Mahmutbey nahiyesi içerisinde yer alan Rum köyleri olduğu belirtiliyor. Avas, bugünkü Atışalanı ile; Litros ise Esenler ile ilişkilendiriliyor.
Esenler Kaymakamlığı
+1
Osmanlı arşivleri ve kadı sicilleri, bölgenin yalnızca bir tarım alanı olmadığını gösteriyor. 18. yüzyıla ait kayıtlarda Litros çevresindeki mandıralardan söz edilirken, Avas’ta üzüm bağları, hayvancılık ve çobanlık gibi faaliyetlerin bulunduğu görülüyor. Bu belgeler, bugünün yoğun yapılaşmış Esenler’inin bir zamanlar tarımsal üretimle yaşayan kırsal bir çevre olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.
Esenler Belediyesi
Bugünkü apartmanların, yolların ve ulaşım hatlarının altında bambaşka bir ekonomik coğrafyanın bulunması, şehir tarihinin en çarpıcı taraflarından biri değil mi?
Mübadele ve İsimlerin Değiştiği Dönem
yüzyılın başında büyük kırılma yaşandı. Lozan sonrasında gerçekleşen nüfus mübadelesiyle bölgenin demografik yapısı değişti; Rum nüfusun ayrılmasının ardından Doğu Makedonya ve Balkanlar’dan gelen Türk-Müslüman nüfus bölgeye yerleştirildi.
Esenler Kaymakamlığı
Cumhuriyet döneminde yer adlarının Türkçeleştirilmesi de bu dönüşümün bir parçası oldu. 1937-1940 arasındaki düzenlemelerle Litros “Esenler”, Avas ise “Atışalanı” adını aldı. Esenler Belediyesi’nin tarih çalışmasında 1938’de askeri Atışalanı Okulu’nun bölgeye gelmesinin de adın kullanımında etkili olduğu aktarılıyor.
Esenler Belediyesi
+1
Tarihçi ve yazar Aktaş’ın Esenler üzerine çalışmalarında vurguladığı gibi, bu isimlerin arkasında yalnızca idari kararlar değil, farklı toplulukların, göçlerin ve şehirleşmenin biriktirdiği bir hafıza bulunuyor. Aktaş, Esenler’in arkasında Litros ve Avas gibi “derin bir tarih” bulunduğuna dikkat çekiyor.
Anadolu Ajansı
Havaalanı Mahallesi Nasıl Ortaya Çıktı?
Atışalanı adı eski köy tarihinden gelirken Havaalanı Mahallesi çok daha yakın bir dönemin ürünüydü. Bölgedeki askeri alanlar ve uçak/helikopter faaliyetleri, mahalle adının zamanla “Havaalanı” olarak anılmasına zemin hazırladı. Böylece aynı coğrafyada farklı dönemlere ait iki isim yan yana yaşamaya başladı.
Bu açıdan 2024 kararı aslında tamamen yeni bir isim üretmekten ziyade, eski bir yer adını yeniden idari kimliğe taşımak anlamına geliyor.
Esenler Belediye Meclisi’nin resmi raporunda açıkça “Havaalanı Mahallesinin mevcut sınırları değişmeden” adının “Atışalanı Mahallesi” olarak değiştirilmesi teklif edildiği görülüyor. Teklif, ilgili komisyonlarca uygun bulundu ve 6 Eylül 2024’te meclisten geçti.
Esenler Belediyesi
Bir İsimden Diğerine: 2024 Kararının Anlamı
Belediyenin karar sonrası yaptığı açıklamada değişikliğin Esenler’in tarihsel hafızasını yaşatmak amacı taşıdığı belirtildi. Böylece 2024 itibarıyla eski Havaalanı Mahallesi, resmi olarak Atışalanı Mahallesi oldu.
Esenler Belediyesi
Burada dikkat çekici olan, isim değişikliğinin sınır değişikliği anlamına gelmemesi. Yani mahalle fiziksel olarak başka bir yere taşınmadı; aynı coğrafya farklı bir tarihsel adla tanımlanmaya başladı.
Bir mahallenin adı değiştiğinde gerçekten sadece tabelalar mı değişir, yoksa o mahallenin geçmişle kurduğu ilişki de yeniden mi anlatılır?
Göç, Gecekondu ve Büyük İstanbul’un Bir Parçası Olmak
1950’lerden itibaren İstanbul’un sanayileşmesi Esenler’in kaderini değiştirdi. Akademik çalışmalarda, Esenler nüfusunun 1950’de 312 iken 1960’ta 3.482’ye, 1965’te 10.709’a ve 1970’te 31.382’ye yükseldiği aktarılıyor. Sanayi tesisleri ve göç, kırsal karakterdeki bölgeyi hızla kentleştirdi.
ResearchGate
Havaalanı Mahallesi de bu büyük dönüşümün parçasıydı. Esenler’in tarihine ilişkin sözlü tarih çalışmalarında 1970’lerden itibaren Anadolu’dan gelen ailelerin mahallede ev ve gecekondu kurmaya başladığı görülüyor. Örneğin belediyenin yayımladığı bir sözlü tarih çalışmasında, 1977-1978 yıllarında Havaalanı Mahallesi’nde henüz yalnızca birkaç gecekondu bulunduğu anlatılıyor.
Esenler Belediyesi
Bu nedenle Havaalanı adı, yalnızca askeri havacılığın değil, aynı zamanda bir kuşağın İstanbul’a yerleşme hikâyesinin parçası haline geldi.
Kentsel Dönüşüm: Mahallenin İkinci Büyük Kırılması
2010’lu yıllar Havaalanı Mahallesi için yeni bir dönemin başlangıcıydı. 2012’de mahalledeki alanların afet riski kapsamında dönüştürülmesi gündeme geldi; belediye, Havaalanı ve Tuna mahallelerinde yaklaşık 1.500 konutluk bir dönüşüm planından söz etti.
Esenler Belediyesi
2014’te ise Havaalanı Mahallesi’ndeki kentsel dönüşüm alanının tapusu Emlak Konut GYO’ya devredildi. Böylece mahalle yalnızca nüfus ve yapılaşma açısından değil, mülkiyet ve kent planlaması açısından da yeni bir evreye girdi.
Esenler Belediyesi
2024’ten 2026’ya: Yeni Bir İdari Harita
2024’teki isim değişikliğinden sonra Atışalanı adı resmi mahalle kimliğine geri döndü. Üstelik 2026’da Esenler’in mahalle yapısında yeni değişiklikler de gerçekleşti; ilçeye Şehitler ve Yeşil Vadi adında iki yeni mahalle eklenerek toplam mahalle sayısı 19’a yükseldi.
Esenler Belediyesi
Aynı yıl, 27 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete’de Havaalanı Mahallesi adıyla anılan belirli bir alanın 2012 tarihli riskli alan kararının kapsamından çıkarılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı da yayımlandı. Bu durum, eski “Havaalanı” adının bazı resmi belgelerde tarihsel bir iz olarak karşımıza çıkmaya devam ettiğini gösteriyor.
Resmi Gazete
+1
Feg olarak Esenler Havaalanı Mahallesi ismi değişti mi üzerine hazırladığımız bu metin burada tamamlanıyor.
Sonuç: Bir Mahalle Adı, Bir Hafıza Meselesi
Bugün sorunun kısa cevabı net: Esenler Havaalanı Mahallesi’nin resmi adı Atışalanı Mahallesi oldu. Ancak tarihsel açıdan bakıldığında mesele bundan çok daha büyük.
Avas’tan Atışalanı’na, askeri faaliyetlerden Havaalanı adına, gecekondudan kentsel dönüşüme uzanan çizgi bize İstanbul’un nasıl katman katman değiştiğini gösteriyor.
Bir isim bazen unutulmuş bir köyü yeniden hatırlatabilir. Bazen de bir kuşağın yaşadığı dönemi temsil eder. Havaalanı adı yakın geçmişin; Atışalanı ise daha eski bir coğrafi ve idari hafızanın izini taşıyor.
Belki de asıl soru şu: Geçmişi korumak, eski isimleri geri getirmekle mi mümkündür; yoksa o isimlerin ardındaki insanların, göçlerin, evlerin ve gündelik hayatların hikâyelerini de hatırlamak mı gerekir? Geçmiş ile bugün arasındaki bağ tam da burada kuruluyor.