Merkantilizm ne demek ne demek ?

Merkantilizm Nedir? Ekonomik Gücün Tarihsel Yolculuğu

Merkantilizm, 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar Avrupa’da egemen olan ve bir ülkenin ekonomik gücünü, sahip olduğu değerli madenlerle ölçen bir ekonomik doktrindir. Bu anlayışa göre, ulusal zenginlik, altın ve gümüş birikimiyle doğrudan ilişkilidir. Bu dönemde, devletler ekonomiyi sıkı kontrol altında tutarak, dış ticaretin yönünü ve iç üretimi şekillendirerek ekonomik güçlerini artırmayı hedeflemişlerdir.

Temel İlkeler ve Uygulamalar

1. Bullionizm (Değerli Maden Doktrini)

Merkantilistlere göre, bir ülkenin zenginliği sahip olduğu altın ve gümüş stokuyla ölçülürdü. İspanya’nın Amerika’dan getirdiği hazineler bu anlayışın sembolüydü. Ancak aşırı maden girişi enflasyona yol açarak İspanyol ekonomisini zayıflattı (fiyat devrimi) [1].

2. Dış Ticaret Fazlası

İhracatın ithalatı aşması, “olumlu ticaret dengesi” olarak görüldü. İngiltere’li yazar Thomas Mun, “A Nation’s Treasure by Foreign Trade” (1664) adlı eserinde bu ilkeyi savundu [1].

3. Korumacılık ve Sanayileşme

Yerli endüstrileri korumak için yüksek gümrük tarifeleri uygulandı. Fransa’da Jean-Baptiste Colbert, lüks mal üretimini teşvik ederek “Colbertizm”i geliştirdi [1].

4. Sömürgecilik ve Hammadde Kontrolü

Koloniler, ana vatanın ham madde kaynağı ve bitmiş ürün pazarı olarak kullanıldı. İngiliz Navigation Acts (1651), ticaretin sadece İngiliz gemileriyle yapılmasını zorunlu kılarak Hollanda’yı zayıflattı [1].

Tarihsel Gelişim ve Uygulamalar

Merkantilizm, 16. yüzyılın sonlarında Avrupa’da ortaya çıkmış ve 18. yüzyılın sonlarına kadar etkili olmuştur. Özellikle İngiltere, Fransa ve İspanya gibi ülkelerde merkantilist politikalar yoğun bir şekilde uygulanmıştır.

İngiltere

İngiltere, merkantilizmin en belirgin uygulayıcılarından biridir. 16. yüzyıldan itibaren İngiltere, dış ticaretini ve denizcilik gücünü artırmak için çeşitli merkantilist politikalar benimsemiştir. Bu politikaların en önemlilerinden biri, 1651 yılında kabul edilen Navigasyon Yasaları’dır. Bu yasalar, İngiliz ticaret filosunun güçlenmesini ve ulusal ekonominin korunmasını sağlamıştır. Navigasyon Yasaları, İngiltere’nin deniz ticaretinde egemen olmasını ve kolonilerle olan ticaretin kontrolünü ele geçirmesini sağlamıştır. Ayrıca, İngiltere’de yerli sanayiyi teşvik etmek amacıyla yüksek gümrük vergileri ve ihracat teşvikleri uygulanmıştır. Bu politikalar, İngiltere’nin sanayi devrimini başlatmasında önemli bir rol oynamıştır [2].

Fransa

Fransa’da merkantilizmin en önemli uygulayıcısı Jean-Baptiste Colbert olmuştur. Colbert, 1665 yılında Kral XIV. Louis tarafından maliye bakanı olarak atanmıştır ve Fransız ekonomisini güçlendirmek için bir dizi merkantilist politika uygulamıştır. Colbert, devlet müdahalesini artırarak sanayiyi teşvik etmiş ve ülkenin ticaret dengesi için çeşitli önlemler almıştır. Gümrük vergilerini artırmış, yerli üretimi desteklemek için teşvikler sağlamış ve altyapıyı geliştirmek için büyük yatırımlar yapmıştır. Bu politikalar, Fransa’nın ekonomik gücünü artırmış ve merkantilist düşüncenin en belirgin örneklerinden biri haline gelmiştir [2].

İspanya

İspanya, merkantilizmin bir diğer önemli uygulayıcısı olmuştur. 16. yüzyılda Amerika kıtasından gelen büyük miktarda altın ve gümüş, İspanya’nın zenginliğini artırmıştır. Ancak, merkantilist politikaların yanlış uygulanması nedeniyle İspanya uzun vadede ekonomik sorunlar yaşamıştır. İspanya, elde ettiği büyük miktardaki bullionu ekonomik büyüme ve sanayi gelişimi için kullanmak yerine, lüks tüketim ve savaş harcamalarına yönlendirmiştir [2].

Merkantilizm ve Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı İmparatorluğu, merkantilist dönemde Batı Avrupa’nın gerisinde kalmıştır. Avrupa’daki devletler, merkantilist politikalarla ekonomik güçlerini artırırken, Osmanlı Devleti geleneksel ekonomi politikalarını sürdürmüştür. Bu durum, Osmanlı’nın ekonomik gerilemesine ve Batı Avrupa’nın ekonomik üstünlüğünü elde etmesine yol açmıştır [3].

Eleştiriler ve Sonrası

Merkantilizm, zamanla birçok eleştiriye maruz kalmıştır. En önemli eleştiriler şunlardır:

– Sınırlı Kaynak Anlayışı: Zenginliği sadece altın ve gümüş ile sınırlamak, ekonomiyi dar bir perspektifle değerlendirmektir.

– Serbest Ticaretin Engellenmesi: Rekabetin önüne geçilerek verimsiz üretim desteklenmiş, tüketici zarar görmüştür.

– Kolonilerin Sömürülmesi: Koloniler, ucuz hammadde kaynağı ve pazar olarak görülmüş, bu da sömürgeciliği meşrulaştırmıştır.

– Enflasyon: Aşırı altın ve gümüş birikimi zaman zaman para arzını artırmış ve enflasyona yol açmıştır.

Bu eleştiriler, 18. yüzyılda klasik iktisat teorisinin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Özellikle Adam Smith’in “Ulusların Zenginliği” adlı eseri, merkantilizme karşı önemli bir dönüm noktasıdır. Smith, serbest ticaretin ve piyasa ekonomisinin önemini vurgulamış ve merkantilizmin sınırlı bakış açısını eleştirmiştir [4].

Sonuç

Merkantilizm, erken modern dönemde devletlerin ekonomik güçlerini artırma çabalarının bir yansımasıdır. Altın ve gümüş birikimi, dış ticaret fazlası ve devlet müdahalesi gibi unsurlar, bu dönemin ekonomik politikalarının temel taşlarını oluşturmuştur. Ancak zamanla serbest ticaretin ve piyasa ekonomisinin ön plana çıkmasıyla merkantilizm etkisini yitirmiştir. Yine de, merkantilist düşünce ve uygulamalar, ekonomik düşüncenin evriminde önemli bir aşama olarak tarihteki yerini almıştır.

—

Sources:

[1]: https://finansaktuel.com/merkantilizm-erken-modern-donemin-ekonomik-doktrini-ve-kuresel-etkileri/?utm_source=chatgpt.com “Merkantilizm: Erken Modern Dönemin Ekonomik Doktrini ve Küresel …”

[2]: https://www.algofinans.com/merkantilizm/?utm_source=chatgpt.com “Tarihsel Perspektiften Merkantilizm: Ulusal Zenginliğin Altın Çağı”

[3]: https://turkinform.com.tr/merkantilizm-nedir-merkantilizmin-kurucu-ve-temsilcileri-kimlerdir?utm_source=chatgpt.com “Merkantilizm nedir? Merkantilizmin kurucu ve temsilcileri kimlerdir …”

[4]: https://www.24saatgazetesi.com/merkantilizm-nedir-tarihi?utm_source=chatgpt.com “Merkantilizm Nedir? Tarihi, Temel İlkeleri ve Ekonomiye Etkileri”